قصور پزشکی و تخلفات پزشکی چیست؟
وقتی بیمار برای درمان به پزشک مراجعه میکند، میان آنها یک رابطه حقوقی و حرفه ای شکل میگیرد. نتیجه این رابطه آن است که پزشک باید خدمات درمانی را با رعایت دقت لازم، مهارت تخصصی، اصول علمی و مقررات صنفی و قانونی ارائه دهد. هرگاه این الزامات نادیده گرفته شود، ممکن است موضوع در قالب قصور پزشکی یا تخلفات پزشکی مطرح شود.
با این حال، این دو اصطلاح همیشه به یک معنا نیستند. برخی رفتارها صرفاً تخلف انتظامی اند و در مراجع صنفی رسیدگی میشوند، اما بعضی دیگر علاوه بر تخلف، ممکن است آثار کیفری یا مدنی نیز داشته باشند. به همین دلیل، شناخت تفاوت قصور پزشکی و تخلفات پزشکی برای بیمار، پزشک و حتی وکلای فعال در این حوزه اهمیت زیادی دارد.
تعریف قصور پزشکی و تخلفات پزشکی در رابطه پزشک و بیمار
در چارچوب رابطه حقوقی میان پزشک و بیمار، پزشک مکلف است تمام مهارت، دقت حرفه ای و الزامات قانونی شغل خود را در فرایند معاینه، تشخیص و درمان به کار گیرد. اگر پزشک از این استانداردها فاصله بگیرد، موضوع میتواند از مصادیق قصور پزشکی باشد.
در مقابل، تخلفات پزشکی بیشتر ناظر بر رفتارهایی است که برخلاف آیین نامه ها، ضوابط صنفی، شئون حرفه ای یا مقررات انتظامی حرفه پزشکی انجام میشود؛ مانند افشای اسرار بیمار، انجام اعمال خلاف شئون پزشکی، بی مبالاتی، سهل انگاری یا رعایت نکردن برخی مقررات حرفه ای. بنابراین، هر قصور پزشکی الزاماً در حد جرم نیست، اما میتواند به عنوان تخلف انتظامی یا در مواردی همراه با مسئولیت کیفری و مدنی بررسی شود.
تفاوت قصور پزشکی با جرایم و تخلفات انتظامی پزشکان
برای فهم دقیق موضوع، باید میان سه حوزه تفکیک کرد: قصور پزشکی، تخلفات پزشکی و جرایم پزشکی.
قصور پزشکی معمولاً به کوتاهی پزشک در انجام وظیفه حرفه ای اشاره دارد؛ یعنی جایی که پزشک به علت بی احتیاطی، بی مبالاتی، نداشتن مهارت کافی یا رعایت نکردن مقررات، از استاندارد متعارف درمان فاصله میگیرد.
اما تخلفات پزشکی الزاماً عنوان کیفری ندارند و غالباً در نظام انتظامی پزشکی بررسی میشوند. در برابر، اگر برای رفتار پزشک در قانون جزایی عنوان مجرمانه و مجازات پیش بینی شده باشد، موضوع دیگر صرفاً تخلف انتظامی نیست و در مراجع قضایی نیز قابل رسیدگی خواهد بود.
به بیان ساده، هر جرم پزشکی میتواند تخلف هم باشد، اما هر تخلف یا هر قصور پزشکی لزوماً جرم محسوب نمیشود.
مهم ترین مصادیق تخلفات پزشکی در آیین نامه انتظامی
آیین نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی، برخی از رفتارها را به صراحت در شمار تخلفات پزشکی قرار داده است. این موارد، از رایج ترین عناوینی هستند که در شکایت های بیماران نیز دیده میشوند.
انجام درمان یا جراحی خارج از حدود تخصص
اگر پزشک خارج از حوزه تخصصی خود اقدام به درمان یا جراحی کند، مرتکب تخلف انتظامی شده است. برای مثال، انجام برخی جراحی های تخصصی توسط پزشکی که صلاحیت لازم در آن حوزه ندارد، از مصادیق روشن این تخلف است. در صورت ورود آسیب جدی، نقص عضو یا فوت بیمار، موضوع میتواند از مرز قصور پزشکی عبور کرده و واجد آثار کیفری و مدنی نیز شود.
افشای اسرار و اطلاعات بیمار
حفظ محرمانگی اطلاعات بیمار از مهم ترین تعهدات حرفه ای پزشک است. افشای نوع بیماری، وضعیت درمان یا اطلاعات خصوصی بیمار، جز در موارد قانونی، میتواند از مصادیق تخلفات پزشکی باشد و حتی در برخی موارد وصف کیفری نیز پیدا کند.
انجام اعمال خلاف شئون پزشکی
هر رفتاری که با جایگاه حرفه پزشکی، اخلاق درمانی و شأن صنفی ناسازگار باشد، میتواند تخلف انتظامی محسوب شود. این عنوان، دامنه نسبتاً گسترده ای دارد و بر حسب اوضاع هر پرونده ارزیابی میشود.
جذب بیمار از طریق تبلیغات گمراه کننده
استفاده از تبلیغات فریبنده، وعده های غیرواقعی درباره درمان یا جلب بیمار از طریق روش های نامتعارف، از جمله رفتارهایی است که در حوزه تخلفات پزشکی قرار میگیرد.
بی مبالاتی، سهل انگاری و بی احتیاطی
این موارد از رایج ترین زمینه های طرح شکایت به دلیل قصور پزشکی هستند. هرگاه پزشک در انجام وظیفه درمانی دقت متعارف را رعایت نکند و این موضوع موجب آسیب یا تضییع حق بیمار شود، امکان پیگیری انتظامی و در مواردی قضایی وجود دارد.
نداشتن مهارت کافی یا امکانات ضروری
اگر پزشک یا مرکز درمانی بدون برخورداری از مهارت لازم یا امکانات ضروری اقدام به ارائه خدمات درمانی کند، موضوع میتواند از مصادیق قصور پزشکی و تخلفات پزشکی باشد؛ به ویژه زمانی که این کمبودها به بیمار آسیب بزند.
تخلفات مرتبط با دارو، تعرفه و خدمات درمانی
ارائه داروی مشابه به جای داروی اصلی، رعایت نکردن نرخ مصوب تعرفه های پزشکی، برخورد نامناسب کادر درمان با بیماران و نپذیرفتن بیماران اورژانسی در مراکز درمانی نیز از جمله مصادیق مهم تخلفات پزشکی به شمار می آیند.
مرجع رسیدگی به تخلفات پزشکی کجاست؟
اگر رفتار پزشک در حد تخلفات پزشکی باشد و عنوان مجرمانه نداشته باشد، اصل بر این است که موضوع در سازمان نظام پزشکی و از طریق مراجع انتظامی این سازمان پیگیری شود. در این مسیر، شکایت بیمار همراه با مدارک، مستندات و در صورت لزوم با تنظیم حقوقی دقیق، به مرجع مربوط ارائه میشود.
مرجع رسیدگی انتظامی در این حوزه، دادسرا و هیأت های انتظامی سازمان نظام پزشکی هستند. این مراجع بررسی میکنند که آیا رفتار پزشک از مصادیق قصور پزشکی یا تخلف صنفی و حرفه ای بوده است یا خیر. همچنین مؤسسات پزشکی ای که توسط افراد متخصص ایجاد شده اند اما مجوزهای لازم را دریافت نکردهاند، ممکن است از حیث انتظامی نیز مورد رسیدگی قرار گیرند.
مجازات انتظامی پزشک در صورت اثبات تخلف
در صورت احراز تخلفات پزشکی، حسب نوع تخلف و شدت آن، مجازات های انتظامی متفاوتی برای پزشک یا شاغل حرفه پزشکی در نظر گرفته میشود. این ضمانت اجراها از خفیف به شدید عبارت اند از:
- تذکر یا توبیخ شفاهی در حضور هیأت مدیره نظام پزشکی محل
- اخطار یا توبیخ کتبی با درج در پرونده
- توبیخ کتبی همراه با درج در پرونده و انتشار یا الصاق رأی وفق مقررات
- محرومیت از اشتغال به حرفه های پزشکی و وابسته از سه ماه تا یک سال در محل ارتکاب تخلف
- محرومیت از اشتغال به حرفه های پزشکی و وابسته از سه ماه تا یک سال در سراسر کشور
- محرومیت از اشتغال به حرفه های پزشکی بیش از یک سال تا پنج سال در تمام کشور
- محرومیت دائم از اشتغال به حرفه های پزشکی و وابسته در سراسر کشور
این مجازات ها نشان میدهد که قصور پزشکی و تخلفات پزشکی صرفاً یک بحث نظری نیستند، بلکه میتوانند آثار جدی و حرفه ای برای پزشک به دنبال داشته باشند.
بیشتر بخوانید : قتل شبه عمد چیست و چه مجازاتی دارد؟
قصور پزشکی چیست و جرایم پزشکان در چه مواردی قابل پیگیری است؟
در پرونده های درمانی، هر نتیجه نامطلوبی را نمیتوان به سرعت قصور پزشکی دانست. گاهی بیمار با وجود رعایت کامل اصول علمی و فنی، دچار عارضه میشود؛ اما در برخی موارد، آسیب وارد شده نتیجه بی احتیاطی، بی مبالاتی، نداشتن مهارت کافی یا رعایت نکردن مقررات پزشکی است. در چنین شرایطی، موضوع میتواند در قالب قصور پزشکی، مسئولیت مدنی، تخلف انتظامی یا حتی جرم پزشکی بررسی شود.
شناخت مرز میان قصور پزشکی و تخلفات پزشکی برای بیمار و پزشک اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مسیر شکایت، مرجع رسیدگی و نوع مجازات، بسته به عنوان حقوقی رفتار پزشک متفاوت خواهد بود.
قصور پزشکی به چه معناست؟
قصور پزشکی زمانی مطرح میشود که پزشک در جریان معاینه، تشخیص، درمان، جراحی یا ارائه دستور درمانی، استانداردهای علمی و حرفه ای لازم را رعایت نکند و همین کوتاهی موجب ورود صدمه، نقص عضو، فوت یا زیان به بیمار شود.
نکته مهم این است که قصور پزشکی معمولاً بر پایه عمد در آسیب زدن به بیمار شکل نمیگیرد؛ بلکه بیشتر ناشی از تقصیر حرفه ای مانند بی احتیاطی، بی مبالاتی، نداشتن مهارت لازم یا رعایت نکردن نظامات پزشکی است. با این حال، اگر رفتار پزشک در قانون عنوان مجرمانه داشته باشد، موضوع میتواند در مراجع قضایی نیز پیگیری شود.
بنابراین، در بررسی قصور پزشکی باید میان سه مفهوم تفاوت گذاشت:
- قصور پزشکی؛ یعنی کوتاهی در رعایت اصول فنی و حرفه ای درمان
- تخلفات پزشکی؛ یعنی نقض مقررات صنفی، انتظامی و حرفه ای پزشکی
- جرایم پزشکی؛ یعنی رفتارهایی که در قانون برای آنها مجازات تعیین شده است
مرجع شکایت از قصور پزشکی و جرایم پزشکان کجاست؟
اگر رفتار پزشک صرفاً جنبه انتظامی داشته باشد، موضوع معمولاً در سازمان نظام پزشکی و هیأت های انتظامی مربوط بررسی میشود. اما اگر رفتار پزشک واجد عنوان مجرمانه باشد یا منجر به صدمه بدنی، نقص عضو، سقط جنین، فوت یا خسارت جدی شود، امکان طرح شکایت در مراجع قضایی نیز وجود دارد.
در پرونده های کیفری مربوط به پزشکان، مرجع رسیدگی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- دادسرا
- دادگاه کیفری
- مراجع تخصصی کارشناسی مانند پزشکی قانونی
- سازمان نظام پزشکی، در مواردی که نظر تخصصی یا انتظامی لازم باشد
قاضی برای تشخیص اینکه آیا رفتار پزشک واقعاً مصداق قصور پزشکی بوده یا خیر، معمولاً از نظر کارشناسان پزشکی قانونی یا سازمان نظام پزشکی استفاده میکند. این نظریه کارشناسی نقش مهمی در احراز تقصیر، رابطه سببیت و میزان مسئولیت پزشک دارد.
مسئولیت پزشک در قانون مجازات اسلامی چگونه تعیین شده است؟
برای اینکه پزشک از نظر کیفری یا حقوقی مسئول شناخته شود، باید رفتار او با یکی از عناوین قانونی قابل انطباق باشد. به بیان دیگر، صرف نارضایتی بیمار یا ناموفق بودن درمان، برای محکومیت پزشک کافی نیست.
یکی از مهم ترین مقررات در این زمینه، ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی است. مطابق این ماده، هرگاه پزشک در معالجات خود موجب تلف یا صدمه بدنی شود، ضامن دیه است؛ مگر اینکه ثابت شود عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی بوده یا پیش از درمان برائت گرفته و مرتکب تقصیر نیز نشده است.
بر اساس همین ماده، اگر پزشک در علم و عمل مرتکب قصور یا تقصیر نشده باشد، مسئولیتی از جهت ضمان نخواهد داشت؛ حتی اگر برائت نیز اخذ نکرده باشد. این موضوع نشان میدهد که در پرونده های قصور پزشکی، صرف وقوع آسیب کافی نیست و باید تقصیر پزشک نیز احراز شود.
مسئولیت پزشک در دستورهای درمانی طبق ماده ۴۹۶
گاهی پزشک مستقیماً اقدام درمانی انجام نمیدهد، بلکه دستور انجام آن را به بیمار، پرستار یا فرد دیگری صادر میکند. در این شرایط نیز ممکن است مسئولیت پزشک مطرح شود.
طبق ماده ۴۹۶ قانون مجازات اسلامی، اگر پزشک در معالجاتی که دستور انجام آن را به بیمار، پرستار یا شخص مشابه صادر میکند، موجب تلف یا صدمه بدنی شود، ضامن خواهد بود؛ مگر اینکه شرایط مقرر در ماده ۴۹۵ رعایت شده باشد.
البته اگر بیمار یا پرستار بداند دستور پزشک اشتباه است و اجرای آن موجب صدمه یا تلف میشود، اما با وجود این آگاهی آن را انجام دهد، مسئولیت از پزشک برداشته میشود و خسارت به رفتار همان شخص مستند خواهد بود.
این بخش از قانون اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در بسیاری از پرونده های درمانی، تشخیص مسئولیت میان پزشک، پرستار، بیمار و مرکز درمانی نیازمند بررسی دقیق کارشناسی است.
جرایم پزشکان شامل چه مواردی میشود؟
برای مجرم شناختن پزشک، باید رفتار انجام شده در قانون جرم انگاری شده باشد. بنابراین، هر خطا یا هر تخلفات پزشکی لزوماً جرم محسوب نمیشود؛ اما برخی رفتارها در صورت احراز شرایط قانونی، میتوانند موجب مسئولیت کیفری پزشک شوند.
مهم ترین مواردی که ممکن است برای پزشک مسئولیت کیفری ایجاد کند، عبارت اند از:
قتل ناشی از اقدامات پزشکی
اگر اقدام یا ترک فعل پزشک منجر به فوت بیمار شود و میان رفتار پزشک و مرگ بیمار رابطه سببیت وجود داشته باشد، موضوع میتواند تحت عنوان قتل، حسب مورد عمدی یا غیرعمدی، بررسی شود. در بسیاری از پرونده ها، بحث اصلی این است که آیا فوت بیمار ناشی از قصور پزشکی بوده یا نتیجه عوارض طبیعی و اجتناب ناپذیر درمان.
ضرب و جرح در جریان درمان
در برخی موارد، اقدام درمانی پزشک ممکن است باعث آسیب بدنی به بیمار شود. اگر این آسیب ناشی از رعایت نکردن موازین فنی، بی احتیاطی یا اقدام خارج از اصول پزشکی باشد، امکان طرح مسئولیت پزشک وجود دارد.
نقص عضو عمدی یا غیرعمدی
نقص عضو از مهم ترین مواردی است که در پرونده های پزشکی مطرح میشود. اگر ثابت شود نقص عضو به دلیل تقصیر پزشک، رعایت نکردن استانداردهای درمانی یا اقدام خارج از حدود تخصص رخ داده است، پزشک ممکن است مسئول پرداخت دیه یا تحمل مجازات های قانونی شود.
سقط جنین برخلاف ضوابط قانونی
سقط جنین خارج از موارد مجاز قانونی، از موضوعات حساس در حوزه جرایم پزشکی است. اگر پزشک برخلاف ضوابط قانونی در این زمینه اقدام کند، ممکن است با مسئولیت کیفری، مجازات قانونی و حتی محرومیت از اشتغال حرفه ای مواجه شود.
مجازات پزشک در صورت اثبات جرم یا قصور پزشکی
مجازات پزشک بسته به نوع رفتار، میزان تقصیر، نتیجه ایجاد شده و عنوان قانونی جرم متفاوت است. در پرونده های مربوط به قصور پزشکی یا جرایم پزشکان، ضمانت اجراها میتواند شامل موارد زیر باشد:
- حبس
- جزای نقدی
- پرداخت دیه
- محرومیت از اشتغال به حرفه پزشکی
- محکومیت انتظامی در مراجع نظام پزشکی
البته تعیین نوع و میزان مجازات، نیازمند بررسی دقیق پرونده، نظریه کارشناسی، احراز رابطه سببیت و تشخیص دادگاه است. به همین دلیل، در این پرونده ها معمولاً نظر پزشکی قانونی و مراجع تخصصی نقش تعیین کننده دارد.
بیشتر بخوانید : قرار کارشناسی دادگاه چیست؟
از پزشک متخلف به کجا شکایت کنیم؟
وقتی بیمار یا خانواده او احساس میکنند در روند درمان، تشخیص، جراحی، تجویز دارو یا مراقبت های پزشکی آسیبی وارد شده، نخستین پرسش این است: برای شکایت از پزشک متخلف باید به کجا مراجعه کنیم؟ پاسخ این سؤال به نوع رفتار پزشک، میزان خسارت، جنبه کیفری یا حقوقی موضوع و اینکه پرونده مربوط به قصور پزشکی است یا تخلفات پزشکی بستگی دارد.
در ایران، رسیدگی به شکایت از پزشکان ممکن است در چند مرجع مختلف انجام شود؛ از دادسرا و دادگاه گرفته تا شورای حل اختلاف یا سازمان تعزیرات حکومتی. انتخاب مرجع درست، باعث میشود شکایت مسیر دقیق تری پیدا کند و از اتلاف وقت جلوگیری شود.
مرجع صالح برای شکایت از پزشک متخلف کجاست؟
مراجع رسیدگی به شکایت از پزشک متخلف، بسته به موضوع پرونده متفاوت اند. اگر رفتار پزشک موجب صدمه بدنی، فوت، نقص عضو یا آسیب جدی شده باشد، موضوع میتواند جنبه کیفری پیدا کند و در مسیر دادسرا و دادگاه بررسی شود. اما اگر مسئله بیشتر مربوط به اختلاف مالی، خدمات درمانی، تعرفه، تأسیس مرکز غیرمجاز یا نپذیرفتن بیمار اورژانسی باشد، ممکن است مرجع دیگری مانند شورای حل اختلاف یا سازمان تعزیرات حکومتی صلاحیت رسیدگی داشته باشد.
به طور کلی، مهم ترین مراجع رسیدگی به قصور پزشکی و تخلفات پزشکی عبارت اند از:
- دادسرا و دادگاه های عمومی
- دادسرای ویژه جرایم پزشکی
- شورای حل اختلاف ویژه امور پزشکی یا مرجع صلح و سازش مربوط
- سازمان تعزیرات حکومتی
شکایت از پزشک در دادگاه های عمومی
دادگاه های عمومی به دعاوی و اموری رسیدگی میکنند که در قوانین کشور، برای آنها عنوان حقوقی یا کیفری پیش بینی شده باشد. بنابراین اگر رفتار پزشک از نظر قانونی موجب مسئولیت مدنی یا کیفری شود، امکان طرح شکایت یا دعوا در مراجع قضایی وجود دارد.
در پرونده های مربوط به پزشکان، موضوع ممکن است دو جنبه داشته باشد:
جنبه کیفری شکایت از پزشک
اگر اقدام یا ترک فعل پزشک منجر به صدمه، نقص عضو، فوت یا آسیب جدی به بیمار شود، پرونده میتواند در قالب جرم پزشکی یا قصور پزشکی پیگیری شود. در این حالت، معمولاً ابتدا موضوع در دادسرا بررسی میشود و پس از انجام تحقیقات، در صورت احراز دلایل کافی، پرونده به دادگاه کیفری ارسال خواهد شد.
جنبه حقوقی شکایت از پزشک
گاهی بیمار بیشتر به دنبال جبران خسارت، مطالبه دیه یا دریافت ضرر و زیان ناشی از درمان است. در چنین مواردی، دعوا میتواند جنبه حقوقی نیز داشته باشد و دادگاه با توجه به مدارک، نظر کارشناسی و میزان خسارت، درباره مسئولیت پزشک تصمیم گیری کند.
از آنجا که دعاوی پزشکی تخصصی هستند، قاضی معمولاً برای تشخیص وقوع قصور پزشکی یا نبود آن، از نظر کارشناسان پزشکی قانونی یا مراجع تخصصی استفاده میکند.
دادسرای جرایم پزشکی چه وظیفه ای دارد؟
به دلیل تخصصی بودن پرونده های درمانی، در برخی حوزه های قضایی از جمله تهران، دادسرای ویژه جرایم پزشکی برای رسیدگی دقیق تر به شکایت های مرتبط با پزشکان، مراکز درمانی، دارو و خدمات پزشکی فعالیت دارد.
صلاحیت این دادسرا معمولاً شامل بررسی پرونده هایی است که در آنها ادعای قصور پزشکی، خطای درمانی، آسیب ناشی از جراحی، تجویز نادرست، بی احتیاطی یا بی مبالاتی کادر درمان مطرح شده است.
روند رسیدگی در دادسرای جرایم پزشکی چگونه است؟
پس از ثبت شکایت در دادسرای جرایم پزشکی، پرونده برای بررسی تخصصی به کمیسیون های پزشکی یا کارشناسان مربوط ارجاع میشود. در این مرحله، مدارک بیمار، پرونده درمانی، گزارش بیمارستان، نظر پزشکان متخصص و دفاعیات پزشک بررسی خواهد شد.
اگر نظریه کارشناسی نشان دهد که پزشک یا کادر درمان مرتکب تخلفات پزشکی یا قصور مؤثر در آسیب بیمار شده اند، افراد مربوط برای توضیح و دفاع به دادسرا احضار میشوند.
تصمیم دادسرا معمولاً در یکی از دو مسیر زیر قرار میگیرد:
- اگر برای مقام قضایی ثابت شود که قصور یا تخلف مؤثر رخ نداده است، قرار منع تعقیب یا تصمیم قانونی مشابه صادر میشود.
- اگر دلایل کافی بر وقوع جرم یا قصور وجود داشته باشد، کیفرخواست صادر شده و پرونده برای رسیدگی و صدور رأی به دادگاه صالح ارسال میشود.
دادگاه نیز بر اساس محتویات پرونده، نظریه کارشناسی، دفاعیات طرفین و مستندات موجود، رأی نهایی را صادر میکند.
شورای حل اختلاف ویژه امور پزشکی در چه مواردی رسیدگی میکند؟
در برخی اختلافات پزشکی که جنبه کیفری جدی ندارند یا موضوع بیشتر مالی و قابل سازش است، امکان طرح یا ارجاع پرونده به شورای حل اختلاف ویژه امور پزشکی یا مرجع صلح و سازش مربوط وجود دارد. این شوراها معمولاً با حضور افراد آشنا به حوزه پزشکی و مورد تأیید مراجع تخصصی فعالیت میکنند.
پرونده هایی که مبلغ خواسته آنها در حدود نصاب قانونی باشد یا طرفین توافق کنند موضوع از مسیر سازش پیگیری شود، میتوانند در این مرجع بررسی شوند. در گذشته برخی پرونده های کمارزش مالی یا موضوعاتی مانند اختلافات دندانپزشکی و دیه های با مبلغ پایین، در این شوراها مطرح میشدند. البته نصاب و شیوه رسیدگی ممکن است با توجه به مقررات جاری تغییر کند.
صلاحیت شورای حل اختلاف در اختلافات پزشکی
صلاحیت شورای حل اختلاف در امور پزشکی بیشتر ناظر بر حل و فصل اختلافات و ایجاد سازش میان طرفین است.
مهم ترین موارد قابل طرح در این مرجع عبارت اند از:
- اختلافات میان اعضای جامعه پزشکی با یکدیگر
- اختلافات میان پزشکان، مراکز درمانی یا شاغلان حرفه پزشکی با اشخاص حقیقی یا حقوقی
- برخی پرونده های مالی یا خسارتی با مبلغ پایین
- اختلافاتی که طرفین بر رسیدگی سازشی به آن توافق دارند
بنابراین، در پرونده هایی که موضوع آنها صدمه شدید، فوت، نقص عضو یا جرم پزشکی جدی است، مسیر اصلی معمولاً دادسرا و دادگاه خواهد بود، نه شورای حل اختلاف.
شکایت از پزشک در سازمان تعزیرات حکومتی
در برخی موارد، شکایت از پزشک یا مرکز درمانی به جای دادگاه یا دادسرا، در صلاحیت سازمان تعزیرات حکومتی قرار میگیرد. این مرجع بیشتر به تخلفاتی رسیدگی میکند که جنبه صنفی، بهداشتی، درمانی یا مقرراتی دارند.
برخی از مهم ترین موارد قابل طرح در سازمان تعزیرات حکومتی عبارت اند از:
- ایجاد مؤسسه پزشکی غیرمجاز توسط افراد فاقد صلاحیت
- تأسیس مرکز پزشکی توسط افراد متخصص بدون دریافت پروانه قانونی
- خودداری بیمارستان ها از پذیرش بیماران اورژانسی یا ارائه خدمات اولیه ضروری
- برخی تخلفات مرتبط با خدمات درمانی، بهداشتی و مقررات مؤسسات پزشکی
در این دسته از پرونده ها، موضوع بیشتر در حوزه تخلفات پزشکی و تخلفات بهداشتی و درمانی قرار میگیرد و سازمان تعزیرات میتواند مطابق قانون، ضمانت اجراهای لازم را اعمال کند.
بیشتر بخوانید : مراحل پزشکی قانونی برای ضرب و شتم
مراحل شکایت از پزشک چیست؟
وقتی بیمار یا خانواده او تصمیم میگیرند از پزشک شکایت کنند، معمولاً اولین ابهام این است که روند رسیدگی چگونه آغاز میشود و پس از ثبت شکایت چه مراحلی در پیش خواهد بود. آشنایی با این مسیر، هم از سردرگمی جلوگیری میکند و هم باعث میشود شاکی بتواند مدارک و توضیحات خود را دقیق تر ارائه دهد. به ویژه در پرونده های مربوط به قصور پزشکی و برخی تخلفات پزشکی، آگاهی از مراحل رسیدگی نقش مهمی در پیگیری مؤثر پرونده دارد.
نحوه ثبت شکایت از پزشک متخلف چگونه است؟
برای شروع، شاکی باید به مرجع صالحی که قصد طرح شکایت در آن را دارد مراجعه کند. این مرجع بسته به موضوع پرونده میتواند دادسرای جرایم پزشکی، دادسرا یا شورای حل اختلاف باشد. پس از مراجعه، لازم است شرح شکایت به همراه مدارک و مستندات مرتبط ارائه شود تا پرونده ثبت گردد.
در این مرحله، هرچه اسناد درمانی، پرونده پزشکی، نتایج آزمایش ها، نسخه ها، گزارش های بیمارستانی و سایر مدارک کاملتر باشد، رسیدگی نیز با دقت و سرعت بیشتری انجام خواهد شد.
پس از ثبت شکایت از پزشک چه اتفاقی می افتد؟
بعد از ثبت شکایت، مرجع رسیدگی کننده از طریق ابلاغ، زمان رسیدگی را به شاکی اطلاع میدهد. در تاریخی که تعیین میشود، شاکی باید برای ارائه توضیحات در شعبه مربوط حاضر شود. این جلسه، یکی از مراحل مهم رسیدگی است؛ زیرا توضیحات اولیه شاکی میتواند در روشن شدن ابعاد ادعای مطرح شده مؤثر باشد.
بررسی مدارک در پرونده قصور پزشکی چگونه انجام میشود؟
پس از آغاز رسیدگی، قاضی یا مرجع رسیدگی کننده مدارک مربوط به ادعای شاکی را از مراکز درمانی مسئول استعلام میکند. این مدارک ممکن است شامل پرونده بستری، گزارش جراحی، سوابق درمان، دستورات پزشکی و سایر اسناد مرتبط باشد.
برای اینکه روند رسیدگی سریع تر پیش برود، شاکی میتواند در مواردی شخصاً برای دریافت یا پیگیری مدارک درمانی از مرکز مربوط اقدام کند و آنها را در اختیار مرجع رسیدگی قرار دهد. این اقدام در عمل میتواند از طولانی شدن فرآیند رسیدگی جلوگیری کند.
قاضی در رسیدگی به شکایت پزشکی چه دستورهایی صادر میکند؟
برای تکمیل پرونده و روشن شدن واقعیت، ممکن است قاضی یا مرجع رسیدگی کننده دستورهای مختلفی صادر کند. مهم ترین این اقدامات عبارت اند از:
- دستور به پزشک یا بیمارستان برای تکمیل پرونده، در صورتی که مدارک ناقص باشد
- احضار شاهدان برای ارائه توضیحات و ثبت اظهارات آنها در پرونده
- احضار خوانده، یعنی پزشک یا مرکز درمانی مورد شکایت، برای دفاع و ارائه توضیحات
- ارجاع بیمار به پزشکی قانونی برای تعیین میزان آسیب وارد شده
- ارجاع پرونده به کمیسیون پزشکی برای بررسی تخصصی موضوع
در مرحله ارجاع به کمیسیون پزشکی، ممکن است هم بیمار و هم پزشک برای ارائه توضیحات بیشتر دعوت شوند تا نظر تخصصی دقیق تری درباره ادعای قصور پزشکی یا سایر تخلفات پزشکی ارائه شود.
مراحل رسیدگی به شکایت از جراح زیبایی
در سال های اخیر، جراحی های زیبایی و اقدامات مرتبط با زیبایی رشد قابل توجهی داشته اند و به همین دلیل، شکایت از جراحان زیبایی نیز بخش مهمی از پرونده های پزشکی را تشکیل میدهد.
اگر شکایت مربوط به جراحی زیبایی باشد، شاکی باید به دادسرای ویژه جرایم پزشکی مراجعه کند. دلیل این موضوع آن است که در چنین پرونده هایی، در صورت اثبات ورود آسیب و مسئولیت پزشک، امکان طرح موضوع دیه و مسئولیت ناشی از درمان وجود دارد و این امر در صلاحیت مرجع انتظامی نیست.
شکایت از جراح زیبایی با وجود برائت نامه امکان پذیر است؟
در پرونده های مربوط به جراحی زیبایی نیز صرف گرفتن برائت نامه از بیمار، مانع رسیدگی به شکایت نخواهد بود. به بیان دیگر، اگر پس از عمل، بیمار مدعی بروز آسیب شود و در رسیدگی مشخص گردد که جرم، قصور پزشکی یا رفتار قابل مؤاخذه ای رخ داده است، پرونده قابل بررسی خواهد بود و مرجع صالح بر اساس مدارک و نظر کارشناسی تصمیم گیری میکند.
بنابراین، برائت نامه به تنهایی سبب از بین رفتن مسئولیت احتمالی پزشک نمیشود و در صورت اثبات تخلف یا تقصیر، رسیدگی ادامه پیدا خواهد کرد.
سوالات متداول (FAQ)
1 – قصور پزشکی چیست و چه تفاوتی با تخلفات پزشکی دارد؟
قصور پزشکی معمولاً زمانی مطرح میشود که پزشک، جراح، کادر درمان یا مرکز درمانی در انجام وظایف حرفه ای خود، استانداردهای لازم را رعایت نکند و همین موضوع باعث ورود آسیب به بیمار شود. این قصور میتواند ناشی از بی احتیاطی، بی مبالاتی، نداشتن مهارت کافی یا رعایت نکردن نظامات حرفه ای باشد.
در مقابل، تخلفات پزشکی مفهوم گسترده تری دارد و فقط به ورود آسیب جسمی محدود نمیشود. برای مثال، ممکن است موضوعاتی مانند دریافت وجه خارج از ضابطه، تبلیغات خلاف مقررات، افشای اسرار بیمار، نداشتن مجوز لازم یا رفتار غیرحرفه ای نیز در حوزه تخلفات پزشکی بررسی شوند.
پس هر قصور پزشکی ممکن است یک تخلف هم باشد، اما هر تخلف پزشکی الزاماً به معنای ورود خسارت درمانی به بیمار نیست.
2 – از کجا بفهمیم آسیب بیمار ناشی از قصور پزشکی بوده است؟
صرف نارضایتی از نتیجه درمان، به تنهایی برای اثبات قصور پزشکی کافی نیست. در بسیاری از درمان ها، عارضه، ریسک درمان یا عدم حصول نتیجه مطلوب ممکن است حتی با رعایت اصول علمی هم رخ دهد. بنابراین، تشخیص اینکه یک آسیب ناشی از روند طبیعی درمان بوده یا نتیجه قصور، نیازمند بررسی تخصصی است.
نشانه هایی که میتوانند لزوم پیگیری را جدی تر کنند عبارت اند از:
- انجام اقدام درمانی بدون توضیح کافی یا رضایت آگاهانه؛
- اشتباه در تجویز دارو، دوز دارو یا تشخیص بیماری؛
- جراحی در محل اشتباه یا بروز آسیب غیرمتعارف؛
- بی توجهی به علائم هشدار دهنده بیمار؛
- ناقص بودن پرونده پزشکی یا تناقض در مستندات درمان.
در نهایت، نظر کارشناسی و بررسی مراجع تخصصی است که مشخص میکند موضوع در حد قصور پزشکی یا سایر تخلفات پزشکی قابل پیگیری هست یا خیر.
3 – برای شکایت از قصور پزشکی و تخلفات پزشکی به کجا باید مراجعه کرد؟
مسیر پیگیری قصور پزشکی و تخلفات پزشکی بسته به نوع موضوع، میزان آسیب و هدف شاکی ممکن است متفاوت باشد. برخی مراجع جنبه انتظامی و صنفی دارند و برخی دیگر برای مطالبه خسارت یا پیگیری کیفری و حقوقی مورد استفاده قرار میگیرند.
به طور معمول، شکایت ممکن است از طریق این مسیرها دنبال شود:
- سازمان نظام پزشکی برای بررسی برخی تخلفات حرفه ای و انتظامی؛
- دادسرای جرائم پزشکی یا مراجع قضایی در موارد دارای جنبه کیفری؛
- دادگاه حقوقی برای مطالبه خسارت در شرایط مربوط؛
- کمیسیون ها و مراجع کارشناسی تخصصی برای اظهارنظر فنی.
انتخاب مرجع درست اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اشتباه در مسیر شکایت میتواند زمان رسیدگی را طولانی کند.
4 – برای اثبات قصور پزشکی چه مدارکی لازم است؟
در پرونده های مربوط به قصور پزشکی، داشتن مستندات دقیق بسیار مهم است. هرچه مدارک بیمار کاملتر باشد، امکان بررسی تخصصی موضوع و اثبات ادعا بیشتر میشود.
مهم ترین مدارک عبارت اند از:
- پرونده پزشکی و سوابق بستری یا درمان؛
- نسخه ها، آزمایش ها، تصاویر پزشکی و دستورات پزشک؛
- رضایت نامه ها و برگه های قبل از عمل یا درمان؛
- فاکتورهای پرداخت و اسناد هزینه درمان؛
- عکس، فیلم یا اسناد مرتبط با وضعیت بیمار قبل و بعد از درمان؛
- مشخصات پزشک، مرکز درمانی و زمان دقیق وقوع ماجرا.
در دعاوی مربوط به تخلفات پزشکی نیز علاوه بر این مدارک، ممکن است پیام ها، تبلیغات، رسید های مالی یا سایر اسناد رفتاری پزشک و مرکز درمانی اهمیت پیدا کند.
5 – آیا در صورت اثبات قصور پزشکی میتوان خسارت گرفت؟
بله، اگر قصور پزشکی در مرجع صالح اثبات شود و رابطه میان اقدام درمانی نادرست و آسیب وارد شده به بیمار احراز گردد، در بسیاری از موارد امکان مطالبه خسارت وجود دارد. این خسارت میتواند شامل دیه، هزینه های درمان، خسارات ناشی از آسیب بدنی یا سایر آثار قانونی باشد؛ البته نوع جبران به ماهیت پرونده و نظر مرجع رسیدگی بستگی دارد.
همچنین در برخی پرونده ها، علاوه بر جبران خسارت بیمار، ممکن است پزشک یا مرکز درمانی از جهت تخلفات پزشکی نیز با مسئولیت انتظامی یا حرفه ای مواجه شود. بنابراین، یک پرونده میتواند همزمان آثار مالی، انتظامی و حتی کیفری داشته باشد.
بیشتر بخوانید : مجازات ضرب و جرح چیست؟
| نکته یا مزیت حقوقی | توضیح کوتاه و کاربردی |
|---|---|
| تعریف قصور پزشکی | قصور پزشکی به معنای کوتاهی، بی احتیاطی یا بی مبالاتی پزشک در انجام وظایف حرفه ای است که منجر به ضرر بیمار میشود. |
| تعریف تخلف پزشکی | تخلف پزشکی شامل نقض مقررات صنفی، اخلاق حرفه ای یا آیین نامه های نظام پزشکی است؛ حتی اگر به بیمار آسیب نرسد. |
| مرجع رسیدگی تخصصی | رسیدگی اولیه به قصور و تخلفات پزشکی در سازمان نظام پزشکی و کمیسیون های تخصصی انجام میشود. |
| امکان مطالبه خسارت | در صورت اثبات قصور پزشکی، بیمار میتواند خسارت های مادی و معنوی را از پزشک یا مرکز درمانی مطالبه کند. |
| مسئولیت پزشک و مرکز درمانی | بسته به نوع پرونده، مسئولیت میتواند متوجه پزشک، کادر درمان یا مؤسسه درمانی باشد. |
| لزوم نظریه پزشکی قانونی | تشخیص قصور پزشکی معمولاً نیازمند نظر کارشناسی پزشکی قانونی یا هیأت های تخصصی است. |
| تفاوت ضمانت اجرا | تخلفات پزشکی ممکن است منجر به توبیخ، جریمه یا تعلیق پروانه شود، در حالی که قصور میتواند مسئولیت کیفری و مدنی داشته باشد. |
| حمایت قانونی از حقوق بیمار | قوانین ایران از حقوق بیمار در برابر خطاهای پزشکی حمایت کرده و امکان شکایت قانونی را فراهم کرده اند. |
یک پاسخ
سلام . ما موردی از قصور ارتودونتیست در شهر تبریز داریم به نظام پزشکی باید شکایت کنیم یا پزشکی قانونی یا دادگاه